برخی از صورت های زبانی طی تحولات زبان، چندمعنا می شوند و ممکن است معنای اولیة خود را از دست بدهند. گاهی این صورت ها در ساختار های مختلف به صورت رسوبی باقی می مانند و معنی اصلی آنها جز از طریق بررسی های تاریخی، قابل درک نیست. در زبان فارسی امروز، «ور / بر» به معنی «کنار، سمت، سو، نزد، پیش» به کار می رود. در این پژوهش با استفاده از داده های زبان اوستایی، فارسی میانه و متون ادب فارسی در دورة اسلامی، معنی اولیة «ور/ بر» و تحولات معنایی آن مشخص می گردد. همچنین، روند واژگانی شدگی صورت های زبانی ساخته شده با «ور / بر» و فرایند دستوری شدگی آن بررسی می شود. «ور / بر» در زبان اوستایی varah-و در زبان فارسی میانه war به معنی «سینه» بوده است. در فارسی دری (متون نظم و نثر دورة اسلامی)، «بر» با توسیع معنایی، معنی «آغوش» و از طریق مجاز و استعاره، معنی «کنار، سمت، پیش، نزد» و «مقابل، جلو» یافته است. امروزه «ور / بر» در ساختمان واژه هایی همچون «بروبازو، برورو» و نیز در عبارت های «دربرداشتن» و «دربرگرفتن» به کار می رود و اگر چه برای فارسی زبانان، از منظر ساختواژی قابل تشخیص است، اما از منظر معنایی تیره به نظر می رسد. این کلمات مرکب و ساخت های نحوی مراحل آغازین واژگانی شدگی را طی می کنند. «ور / بر» امروزه، به عنوان اسم در معنی «کنار، سمت، نزدیک»، در ساخت های مانند «این ور» و «برِ خیابان» رایج است. در ساخت «ورِ دل کسی نشستن»، «ور» حرف اضافه به معنی «نزد، پیش» است که افزون بر معنی مکان نشانه هایی از معانی اصلی خود را نیز به همراه دارد.

یکی از مباحث مهم زبان، تحول در گونه های مختلف آن است. این تحول گاه در ساخت و گاه در نحو و زمانی در تغییر مقوله های زبانی و واک ها و یا در معانی است که در گذر زمان در بخش های مذکور روی می دهد. تحول معانی شامل ترین گونه تحول شمرده می شود و در مباحث زبانی کمتر بدان پرداخته شده است. بحث درباره این گونه که می بایست یکی از مباحث سه گانه دستورها باشد، مغفول مانده است و تنها در کتاب های لغت و فرهنگها، بی آنکه به تاریخ و چگونگی تحول معنایی اشاره ای شود، معانی چندگانه واژگان آورده شده است. با عنایت به اهمیت تحول ساختی و معنایی، این مقاله می کوشد تا به عنصر وابستگی ممیز «نفر» بپردازد و با بررسی تحول معنایی و مقوله ای؛ سازه های مختلف و کاربردهای امروزین آن را تبیین نماید.

دشواژه ها (Taboo words) واژگانی هستند که بیانگر مفاهیم تابو (taboo) بوده، و یا بار معنایی آن ها در جامعه منفی شده است. بسیاری از دشواژه ها و نیک واژه ها (euphemism) در گذر زمان بار معنایی منفی یا مثبت خود را از دست می دهند. یکی از مصادیق تاثیر فرهنگ، ارزش ها و باورهای جامعه بر زبان، دشواژه ها هستند. هدف از این پژوهش بررسی ارتباط میان زبان و جامعه به منظور مطالعه برخی تحولات زبانی است. این نوشتار به شیوه استقرایی به بررسی چگونگی و چرایی تغییرات برخی دشواژه ها در چند حوزه معنایی می پردازد. دستاوردهای پژوهش گویای این است که نگرش اجتماعی، تابوهای فرهنگی و اعتبار (prestige) اجتماعی از مهم ترین دلایل این دگرگونی ها هستند.

در این مقاله، به نوعی خاص از اشتراکات زبان فارسی، که از جمله زبان های شاخه هند و ایرانی خانواده بزرگ هند و اروپایی است، با زبان های هم خانواده و هم ریشه آن، هندی و زبان میانجی اردو، پرداخته می شود. به دیگر سخن، حضور واژه های فارسی در این زبان ها و چگونگی این حضور بررسی می شود. هدف از این بررسی نشان دادن تعامل و ارتباط تاریخی و فرهنگی سرزمین ایران و شبه قاره و تاثیرپذیری جامعه زبانی میزبان از زبان سرزمین مهمان است.دراین بررسی، دیدگاه آنتونی آرلوتو، (-1939)، زبان شناس تاریخی معاصر، درباره دگرگونی معنایی و انواع آن در سطح واژه در مدنظر بوده است. مواد آن از تاثیر فارسی بر هندی اثر بحری (← منابع، ذیل (BAHRi 1960 و فرهنگ اردو- هندی باستان- انگلیسی اثر جان تی. پلاتس (← منابع، ذیل (PLATTS 1911 و فرهنگ واژه های فارسی در زبان اردو (← منابع، ذیل چوهدری) استخراج و، برای شواهد آنها، از فرهنگ های فارسی تالیف شده در شبه قاره، که غالبا فرهنگ های متون ادبی تلقی می شوند، و نیز برخی متون فارسی استفاده شده است.  

واژگان عربی در زبان فارسی دستخوش تحولات اساسی در حوزه معنایی شده اند؛ چنانکه در ترجمه بسیاری از این واژه ها به زبان عربی باید از واژگان دیگر عربی کمک بگیریم. بسیاری از این کلمات معنی خویش را کم وبیش از دست داده اند، معانی دیگری یافته اند و یا به کلی فارسی شده اند؛ تا جایی که می توانیم بگوییم که این کلمات اگر با همین معنایی که در زبان فارسی دارند به زبان دیگری راه بیابند، یک واژه فارسی به آن زبان راه یافته است، نه واژه عربی. تحول معنایی به چالش های فراروی یادگیری روشمند زبان عربی و ترجمه به این زبان دامن زده است. نگارندگان این مقاله، با هدف تبیین گستردگی چنین تحولی و آسیب شناسی آن در یادگیری عربی و تسهیل فرآیند یادگیری این زبان، علل تحول این واژگان را واکاوی کرده اند و تاثیر عوامل فرهنگی- دینی، روانی و زبانی در تحول معنایی واژگان عربی در فارسی را با مثال های متعدد بیان نموده اند. نتایج این پژوهش حاکی از تغییر معنایی طیف وسیعی از واژگان عربی است که حوزه معنایی آن ها در فارسی تحول یافته و به شکل توسعه معنایی، تخصیص معنایی یا تباین معنایی جلوه گر شده است.

واژه های دخیل بازتاب دهنده تأثیرات متقابل بین کشورهای مختلف و فرهنگ هایی است که روابط تاریخی، فرهنگی، دینی، اقتصادی و سیاسی مشترک دارند. برای مثال، زبان های عربی و فارسی از جمله زبان هایی هستند که به دلیل تعامل فرهنگی میان آنها، واژه هایی مشترک دارند. تأثیر زبان عربی در زبان فارسی به وضوح از طریق ورود واژگان عربی به دایره لغوی فارسی مشاهده می شود، به گونه ای که زبان فارسی معنای برخی از این واژگان را تغییر داده است. این تغییرات معنایی موجب بروز تداخل معنایی برای دانشجویان عربی زبان که زبان فارسی یاد می گیرند و نیز مترجمان می شود. به همین دلیل، این مقاله به بررسی این واژگان پرداخته و تلاش کرده است فهرستی از این واژگان تهیه کرده و آنها را طبقه بندی کند، همچنین معیارهایی که زبان فارسی در برخورد با این واژگان به کار برده است، استخراج نماید. این مطالعه واژگان عربی که از منابع مختلف جمع آوری شده اند و در لغت نامه ها به عنوان واژگان عربی الاصل و دخیل در زبان فارسی شناخته شده اند، پرداخته است. نتایج مطالعه نشان می دهند که زبان فارسی برخی از معانی واژگان عربی را به همان شکل وارد دایره واژگانی خود نکرده است، بلکه آنها را با توجه به مقتضیات زبانی خود به معانی جدیدی تبدیل کرده است. به ویژه، افعال، اسم های مرکب و صفات فارسی بیشترین تغییرات معنایی و دلالتی دارند.

نگاه معناشناختی به متن و تحلیل معنایی واژگان آن، یکی از راه های دست یابی به دقایق معنا و پی بردن به مقصود اصلی گوینده است. این نوع نگاه، به طور خاص در یک متن دینی مانند قرآن که از سطوح معنایی متعددی برخوردار است به دلیل اهمیت پیام و نقش آن در تامین سعادت جاودان بشر اهمیتی مضاعف می یابد. یکی از مهم ترین ویژگی های زبان عربی تغییر و تحول ساختاری واژگان در این زبان است که شامل مواردی از قبیل ادغام، ابدال، اشتقاق، و غیره می گردد. محققان و مفسران علوم قرآنی در پژوهش های خود تنها به تبیین و توضیح چگونگی ساختار واژگان بسنده کرده و اشاره ای به ارتباط ساختاری واژه مزبور با بافتی که در آن قرار گرفته، ننموده اند. در نوشتار حاضر این موضوع با رویکرد معناشناختی مورد دقت و تامل قرار گرفته است، بدین سان، پژوهش حاضر با بررسی و تحلیل تحولات ساختاری در سوره اعراف، ضمن تبیین کاربرد تحلیل های معناشناختی در شناسایی تغییرات ساختاری واژگان قرآنی روشن می سازد که این تغییرات ساختاری هرگز اتفاقی و تصادفی رخ نداده است، بلکه ارتباط و تناسب عمیق و دقیقی بین سیاق معنایی و تغییرات ساختاری واژگان نهفته است و این پیوند و تناسب معنایی سبب می شود تا واژگان دستخوش تغییرات متنوع صرفی قرار گیرند و با تعبیرهای متنوعی استعمال شوند. این نوشتار با روش تحلیلی – توصیفی و با رویکرد معناشناختی به بررسی و تحلیل این اصل در سوره اعراف می پردازد.